PSİKOLOG-PSİKİYATRİST FARKI


              “Bu günlerde pek iyi değilim ama psikoloğa mı yoksa psikiyatriste mi gitmem gerek?” Bu, sıklıkla karşılaştığım bir durum. Bu karmaşanın neden kaynaklandığından önce bu yazıda öncelikle bu iki mesleğin işleyişi hakkında bilgi vermek istedim.

Psikiyatrist (psikiyatri doktoru), üniversitenin 6 yıllık tıp eğitiminin ardından, 5 yıl psikiyatri uzmanlığını tamamlamış tıp doktorudur. Bir başka ifadeyle, uzmanlığı psikiyatri olan tıp doktorudur ve ilaç yazar. Ruh sağlığında ilaçla tedavi, psikiyatrist tarafından uygulanır. Psikiyatristler, hastanelerin veya tıp merkezlerinin psikiyatri polikliniklerinde bulunurlar. Bunun dışında bazı psikiyatristlerin özel muayenehaneleri vardır.


Psikolog ise, üniversitelerin 4 yıllık psikoloji bölümünden mezun olup psikolog ünvanı almaktadır. Bu eğitimin ardından ise, 2 yıldan oluşan bir uzmanlık süreci (master) vardır. Bir psikolog tıp eğitimi almamıştır, ilaç yazamaz ve ilaç tedavisine yönelik hiçbir girişimde veya yorumda bulunamaz. Psikolog, kendisine danışan kişilere yani danışanlarına psikoterapi uygular. Onlara bir danışmanlık süreci sunar.


Ruh sağlığınızla ilgili yolunda gitmeyen birşeyler hissettiğinizde; öncelikle uyku düzeninize, iştahınızın durumuna (aşırı bir artma ya da azalma olup olmadığına) ve konsantrasyonunuzun nasıl gittiğine bakabilirsiniz. Kendinizi gözlediğinizde fark ettiniz ki eskisine göre iyi uyuyamıyorsunuz, gün içerisinde dikkat sorunları yaşıyorsunuz, belki evden hiç çıkmak istemiyorsunuz, yaşamdan koptuğunuzu hissediyorsunuz ve birtakım bedensel sıkıntılar yaşıyorsunuz, yerinizde duramayacak kadar kaygılısınız ve bunlar da en az iki haftadır devam ediyor... (Bunların hepsi birarada bulunmak durumunda değildir, genel olarak yazılmıştır). Bu saydıklarım sizde mevcutsa, öncellikle bir psikiyatriste başvurmanızı öneririm. Psikiyatrist, size belirli sorular yönelterek yaşadığınız sıkıntıların herhangi bir psikolojik rahatsızlıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını değerlendirir. Buna göre ilaç tedavisi uygulayıp uygulamayacağına karar verir. Bu arada önemli bir noktayı belirtmek isterim. Yukarıdaki belirtiler daha çok depresyon ve kaygı bozukluklarıyla ilgilidir. Bunların dışında önemli birçok belirti vardır. Kendinizde ya da bir yakınınızda önemli bir durum gözlediğinizde lütfen ihmal etmeyiniz.


İlaç tedavisinin gerekliliği konusunda psikiyatri doktorları bile kendi içlerinde fikir ayrılıkları yaşamaktadırlar. Yaşadığımız tüm kaygılar sağlıksız değildir. Ya da günlük yaşantımızda karşımıza çıkan bir olay pekala canımızı sıkıp bizi günlerce düşündürebilir. İşte bir kısım doktor, insanın bu normal sayılabilecek kaygıları karşısında bile çok rahatlıkla ilaç yazabilmektedir. Diğer bir kısım psikiyatri doktoru ise yaşadıklarınız arasında sağlıklı ve sağlıksız olanı daha iyi ayırt edip, ilacı yalnızca gerekli durumlarda yazarak doğru yaklaşımı göstermektedir. İlaç tedavisinin ayrıntıları psikiyatrinin konusudur. Benim burda önemle vurgulamak istediğim noktalar vardır. Diyelim ki yukarıda yazdıklarım kadar belirgin sıkıntılar yaşamıyorsunuz... Bu durumda bir psikoloğa danışarak, durumunuzu ona da anlatabilirsiniz. Size mutlaka faydası olacaktır. İlaçla ilgili bir gereklilik varsa, psikolog bu durumu atlamadan sizi psikiyatriste yönlendirmeyi yapabilmelidir zaten. Doğru psikiyatriste denk geldiğiniz takdirde, gereksiz ilaç tedavisi riski zaten olmayacaktır. Ancak ilaç tedavisi gerektirmeden bir psikolog yardımıyla aşıbilecek sıkıntılar karşısında hiç gereği yokken ilaç tedavisine başlanması beni üzen önemli bir ayrıntıdır. Özellikle ergenlerde ilaç tedavisi, daha titizlikle yaklaşılması gereken bir konudur.


İlaç tedavisi gereken durumlara gelince... Diyelim ki psikiyatriste gittiniz ve doktorunuz size ilaç yazdı. Burada başka önemli bir durum karşımıza çıkmaktadır.  Ciddi düzeyde rahatsız edici panik ataklar yaşayan bir kişiyi düşünelim. İlaç tedavisine başlandığında bu kişinin ataklarında düzelme olacaktır. Ancak bu kişinin, panik atak ve kaygılara yönelik başa çıkma ve iyileşme yöntemlerini öğrenmesi gerekir. Bunun dışında aile, arkadaşlar, çeşitli ilişkiler de olaya dahil olabilir. Bu yüzden kişinin psikolojisini etkileyen birçok durumun da göz önünde bulundurulması gerekebilir; çünkü, psikolojik sıkıntılar, yaşanılan olaylardan kaynaklanabilmektedir. Dolayısıyla içinizde, anlatarak kurtulmak rahatlamak istediğiniz birşeyler mutlaka vardır ve karşınızdaki psikolog sizi önyargısız dinleyecek bir insandır. Ondan yardım aldığınızda, sıkıntıların daha hızlı uzaklaştığını göreceksiniz.


Yanlış anlaşılan bir konu da danışma sürecinin/psikoterapinin kimden alındığı konusudur. Psikiyatri doktoru muayene ettiği kişiye durumu hakkında bazen kısa bilgi vermektedir. Bazen de bu durumda neler yapılabileceğini hastaya anlatmaktadır. Yalnız muayene esnasındaki bu bilgiler bazen doğru olmakla birlikte, bazen ise yüzeysel tavsiyeler şeklindedir. Ayaküstü verilen bu tavsiyeler kişiye fayda vermekten çok uzaktır ve asla bir psikoterapi değildir. O yüzden bir konuda danışma almaya karar verdiğinizde, bu uzman mutlaka bir psikolog olmalıdır (Psikoterapi konusunda bilgili psikiyatri doktorlarını bu konunun dışında tutmaktayım). Bir psikoterapi seansı, size özel ayrılmış bir zaman diliminde, 45 dk ile 1 saat arasında sürmelidir ve gürültüden uzak, uygun bir ortamda uygulanmalıdır.


Danışma süreci uygulayan başka meslekten kişiler de bulunmaktadır. Örneğin psikolojik danışmanlar. Bu uzmanlar, psikoloji bölümünden değil, psikolojik danışmanlık ve rehberlik bölümünden mezun olmaktadırlar. Halbuki psikolojik rahatsızlıklarda kişilik gibi ya da kişi için hayati önem taşıyan başka durumlar vardır ki psikoterapi anlamında bunlara yalnızca psikologlar ve terapi konusunda bilgili psikiyatristler tarafından müdahale edilmelidir. Aynı şekilde yaşam koçu ya da kişisel gelişim uzmanı olarak tanıdığınız uzman da eğer psikoloji bölümünden mezun değilse, aldığınız yardım bir danışma süreci /psikoterapi değildir.


Ruh sağlığımız, yaşamımızdaki her ayrıntıyı hayati şekilde etkiliyor. Mesela; yememizi içmemizi, bunlardan aldığımız tadı, kafamızda kurduklarımızı, olumlu – olumsuz düşüncelerimizi ve hissettiğimiz her şeyi… Yaşadığımız her bir olay psikolojimizin nasıl olduğuna göre anlam bulmaktadır. O yüzden; siz, karşılaştığınız sıkıntıları atlatmak için bir yardım ararken, bu süreçte nelerin önemli olduğunu sizlere sunmak bu yazıyı yazmama sebep olmuştur.




< GERİ DÖN